Een afdeling gebouwd op vertrouwen

Toen LFP werd opgericht, waren de meningen verdeeld. Hoe begeleid je mensen met een langdurige forensische en psychiatrische problematiek? Ook binnen de geestelijke gezondheidszorg bestond daar veel twijfel over.

"Van bij de start hebben we bewust gekozen voor een andere aanpak", vertelt Johan. "Onze basisgedachte was eenvoudig: op LFP kan alles, tot bewezen is dat het niet lukt."

Die overtuiging vertaalde zich in een sterk individuele benadering.

"Onze bewoners verschillen enorm van elkaar. Hun achtergronden, mogelijkheden, leeftijd, intelligentie en problematiek lopen sterk uiteen. Dan heeft het weinig zin om iedereen op dezelfde manier te behandelen." 

Die keuze kreeg aanvankelijk tegenwind. Sommigen waren ervan overtuigd dat de werking nooit zou slagen. Er lagen zelfs voorstellen op tafel om extra fysieke barrières aan te brengen en de omgeving nog sterker te beveiligen. Voor Johan stonden die ideeën symbool voor een fundamenteel andere kijk op zorg.

“Natuurlijk hebben we te maken met veiligheid, maar tegelijk wilden we mensen ook kansen geven om opnieuw verantwoordelijkheid op te nemen.”
 

Menselijkheid boven macht

Tien jaar later vormt die visie nog altijd de kern van de werking.

"Uiteindelijk zijn we allemaal mensen. Het verschil is dat wij vaak meer kansen hebben gekregen: door onze opvoeding, onze studies en onze omgeving.”

Volgens Johan schuilt daarin een belangrijke les. In de psychiatrie bestaan geen eenvoudige antwoorden. Bewoners bevinden zich vaak in een kwetsbare positie en hebben niet altijd de woorden om voor zichzelf op te komen.

"Toch hebben ze soms wel degelijk gelijk."

Daarom investeert LFP bewust in relaties.

"Als medewerker krijg je hier veel respect terug van bewoners. Soms op een ruwe manier, soms op een warme manier. Maar je krijgt het wel."

Dat gebeurt niet alleen tijdens een overleg of evaluatiegesprek, maar vooral in het dagelijkse samenleven: samen eten, koken, televisie kijken, tuinieren of verantwoordelijkheid opnemen voor de afdeling.

"Net daar bouw je een band op. Als je die band niet opbouwt, wordt dit werk veel moeilijker."

Dezelfde visie geldt volgens Johan ook voor medewerkers. Respect, vertrouwen en gelijkwaardigheid zijn voor hem duurzamer dan klassieke machtsmodellen.
 

Een plek waar fouten mogen gemaakt worden

Die mensgerichte aanpak betekent niet dat er geen grenzen zijn. Wel dat fouten gezien worden als leerkansen.

Veel bewoners zijn opgegroeid in systemen waarin fouten onmiddellijk bestraft werden. In hun jeugd, in justitie, in de gevangenis.  

“Hier mogen mensen fouten maken. Natuurlijk zijn er grenzen, maar fouten betekenen niet automatisch straf. Dat is voor veel bewoners een nieuwe ervaring.”

Dat draagt mee bij aan het sterke groepsgevoel dat vandaag op de afdeling leeft.

“Veel bewoners hebben jarenlang voor zichzelf moeten vechten om te overleven. Toch zie je hier een sterk groepsgevoel ontstaan. Dat gebeurt niet vanzelf, maar dankzij begeleiding en wederzijds respect.”
 

Waarom werkt het?

Meer regels zorgen niet automatisch voor meer veiligheid. Het is een conclusie die niet iedereen graag hoort, maar waar Johan na tien jaar LFP sterk van overtuigd is.

“We hebben al die tijd nauwelijks incidenten gehad. Als je de poorten zou openzetten, loopt er niemand weg", zegt Johan. "Dat durven we natuurlijk niet zomaar doen, maar ik ben ervan overtuigd. Er is ook nooit sprake geweest van alcohol- of druggebruik op de afdeling. Dat zijn zaken waar sommigen in het begin heel veel schrik voor hadden.”

Johan ging de voorbije jaren ook meewerken in andere instellingen voor forensische longstay. Daar zag hij hoe sterk werd ingezet op regels en controle. Op LFP wordt gewerkt met een vergelijkbare doelgroep. Toch merkt Johan dat er minder problemen zijn met agressie. "Wij werken bijna met dezelfde doelgroep, maar hebben veel minder problemen met agressie. Dat komt volgens mij door een andere visie.”  

Het team is er dan ook van overtuigd dat vertrouwen, relatievorming en individuele afspraken vaak meer rust brengen dan extra controles.LFP probeert bewoners zoveel mogelijk deel te laten uitmaken van het gewone leven. Daarom wordt er veel buiten de afdeling gedaan. 

“We gaan wandelen, fietsen en nemen deel aan activiteiten buiten de campus. Dat vraagt veel van medewerkers, maar de band tussen begeleiding en bewoners is ondertussen zo sterk geworden dat veel dingen bijna vanzelf gaan.” 
 

Wat vraagt werken op LFP?

Werken op LFP vraagt geen uitzonderlijk talent, maar wel een bepaalde houding.

"Mensen die ervan uitgaan dat zij de waarheid in pacht hebben, zullen hier moeilijk hun plaats vinden."

Goede medewerkers combineren volgens hem nieuwsgierigheid met zelfrelativering.

"Je hoeft niet hoogintelligent te zijn. Maar je moet wel bereid zijn om na te denken."

Daarnaast moet je gemakkelijk contact kunnen maken met uiteenlopende mensen.

"Je moet met een directeur kunnen praten, maar even goed met iemand van de poetsdienst. Als mens is er geen onderscheid."

Wie op LFP werkt, moet bovendien kunnen omgaan met onzekerheid en blijven kijken naar kansen en mogelijkheden. 
 

Meer geleerd van bewoners dan van opleidingen

 “Veel bewoners hebben noodgedwongen meer over het leven nagedacht dan wij denken. Je voelt dat ze veel bagage meedragen. Alleen wordt dat niet altijd gezien.”

Dat merkt hij bijvoorbeeld wanneer bewoners voor commissies moeten verschijnen.

“Ze hebben dan enorm veel stress. Tegelijk worden vaak moeilijke termen gebruikt die voor professionals vanzelfsprekend zijn, maar voor hen niet. Dat vind ik soms een grote onrechtvaardigheid.” 

Misschien is dat wel een van de meest opvallende lessen uit tien jaar LFP. Johan geeft aan dat hij meer geleerd heeft van bewoners dan van veel opleidingen. Hun levensverhalen, kwetsbaarheid en veerkracht dwingen medewerkers om voortdurend hun eigen overtuigingen in vraag te stellen. 

“Ik kan die feiten die ze gepleegd hebben niet goedkeuren. Maar ik kan soms begrijpen hoe het zover is kunnen komen."
 

Waardigheid tot het einde

Misschien wordt de cultuur van LFP nergens duidelijker dan op het moment dat een bewoner sterft.  

“Bij ons sterven bewoners zelden alleen. Vaak zit er dag en nacht iemand bij hun bed. Andere bewoners komen langs. Ook medewerkers nemen soms spontaan die rol op.”

Hij herinnert zich medewerkers die vrijwillig kwamen waken bij een stervende bewoner.

“Niet omdat het moest. Niet omdat het in hun taakomschrijving stond. Gewoon omdat niemand alleen hoort te sterven.”  

Op zulke momenten wordt zichtbaar wat tien jaar investeren in respect, veiligheid en verbondenheid kan betekenen. Longstay betekent voor LFP niet dat het leven stilvalt. Ook wanneer een afdeling voor bewoners een eindstation wordt, blijft de opdracht dezelfde: mensen helpen om betekenis, relaties en plezier te blijven ervaren.
 

De uitdagingen van de volgende tien jaar

Ondanks de mooie resultaten ziet Johan nog voldoende uitdagingen voor de toekomst.

Een eerste uitdaging ligt bij het evenwicht tussen bescherming en vrijheid.

“Alle vrijheden die bewoners krijgen, moeten aangevraagd en onderbouwd worden. Sommige beslissingen worden heel voorzichtig genomen. Daardoor duurt het soms lang voor iemand meer mogelijkheden krijgt.”

Daarnaast is er de financiële ongelijkheid tussen bewoners.

“Sommigen hebben een behoorlijk inkomen, anderen bijna niets. Dat zorgt soms voor moeilijke situaties. Tegelijk zie je ook iets mooi ontstaan: solidariteit. Bewoners die meer hebben, helpen soms bewoners die minder middelen hebben.”

Ook het aantrekken van de juiste medewerkers blijft een aandachtspunt.

“Ik hoop vooral dat mensen blijven kiezen om op LFP te werken. Mensen die geloven in herstel, gelijkwaardigheid en menselijkheid.” 

Voor Johan ligt de essentie van LFP niet in bewaring of beheersing, maar in levenskwaliteit. De vraag is uiteindelijk niet hoeveel regels je hebt, maar of mensen ondanks hun beperkingen nog een betekenisvol leven kunnen leiden.

“Als bewoners hier na jaren kunnen zeggen: ‘Het is niet altijd gemakkelijk, maar het is hier goed. Ik kan aanvaarden dat dit mijn plaats is’, dan hebben wij iets bereikt.”